Հարցազրույց աշխարհահռչակ թավջութակահար Մարիո Բրունելլոյի հետ

Mario BrunelloԵրևանյան 7-րդ միջազգային երաժշտական փառատոնի (գեղարվեստական ղեկավարներ` Էդուարդ Թոփչյան, Ալեքսանդր Չաուշյան) համերգային ընտրանու թերևս գագաթնակետը իտալացի հանրահռչակ թավջութակահար Մարիո Բրունելլոյի (Mario Brunello) մենահամերգն էր: Մենակատար թավջութակի հետ ապրված այդ երեկոն այն եզակիներից էր, որ դրոշմվում են մարդու գիտակցական ու ենթագիտակցական բոլոր շերտերում` իմաստության ու լայնախոհության նոր որակներ բերելով իրենց հետ:
Մարիո Բրունելլոն մեր ժամանակների ամենահետաքրքիր երաժիշտների թվին է պատկանում: Բացարձակապես զերծ կատարման արտաքին ձևավորումից և բոլորովին հավասարակշված այս արվեստագետը կարծես ուղիղ կապի մեջ է տիեզերական ճշմարտությունների հետ, որոնք էլ կազմում են հիմքը նրա արվեստի:
1986թ. Չայկովսկու անվան միջազգային մրցույթում հաղթանակը մեկնարկը տվեց նրա
երաժշտական միջազգային գործունեության: Նա համագործակցում է այսօրվա երաժշտական աշխարհի լավագույն նվագախմբերի և մենակատարների հետ: Հիմնելով d’Archi Italiana նվագախումբը 1994-ին, Բրունելլոն միաժամանակ հանդես է գալիս թե՛ որպես մենակատար և թե՛ որպես դիրիժոր` շրջագայելով աշխարհով մեկ:
Մենք զրուցեցինք Մարիո Բրունելլոյի հետ` լինելով ամբողջովին դրան նախորդող համերգի տպավորության տակ:

Մ.Կ. Երևանյան 7-րդ միջազգային երաժշտական փառատոնը կրկին հյուրընկալեց Ձեզ` ի մեծ ուրախություն հայաստանյան ունկնդրի: Որքանով ինձ է հայտնի, դուք երկրորդ անգամ եք մեր երկիր այցելում: Կցանկանայի՞ք մի փոքր խոսել այս փառատոնի մասին: Ես քաջ գիտակցում եմ, որ այն Ձեր բազմաթիվ փառատոներից մեկն է, բայց գուցե կա՞ ինչ-որ մի տարբերակող երանգ:
Մ.Բ. Այո, գուցե չհավատաք, բայց սա իմ նախընտրելի փառատոների մեկն է: Ես շատ բարձր եմ գնահատում կազմակերպիչների ներդրած ջանքերը` փառատոնը կայացած տեսնելու համար: Եվ բացի այդ, զգացողություն կա, որ նրանք նպատակ ունեն հրավիրել ոչ թե անուններ, շուկայում ներկա մեծ աստղեր, այլ այնպիսի երաժիշտներ, որոնք ունեն իրենց բնորոշ դիմագիծը, իրենց ձայնն ու ասելիքը: Սա շատ գնահատելի փաստ է: Բացի այդ, ես ինձ այստեղ լավ եմ զգում:

Մ.Կ. Մենք անկեղծորեն ոգեշնչված էինք երեկվա Ձեր համերգից, և այն լավ ելակետ կարող է դառնալ մեր զրույցի համար: Կուզենայի նախ և առաջ շնորհակալություն հայտնել համերգի ծայրահեղ նրբաճաշակ և գրավիչ ծրագրի համար: Անկասկած  նրբազգաց, կիրթ հանդիսատեսի քիմքը շոյող բացառիկ առաջարկ էր դա: Սկսելով Յ.Ս.Բախի թավջութակի մենանվագ սյուիտից, ժամանակային մեծ թռիչք կատարեցիք մինչև 20-րդ դար` Վ. Վայնբերգի սոնատի կատարմամբ, հետո կրկին Բախ և կրկին թռիչք, այս անգամ մեր օրեր, ապրող ու ստեղծագործող Ջ. Սալլիմա: Այսպիսով ժամանակային մեծ աղեղ, որ շատ տպավորիչ էր: Ի՞նչ խորհուրդ ունի Ձեզ համար ժամանակային տարածքը: Ինչպե՞ս են կապվում եկեղեցու սպասավոր Բախն ու ամբողջովին էքսցենտրիկ Սալլիման:
Մ.Բ. Իսկապես, ինձ համար կարևոր է այս ծրագրի միջոցով ունկնդրի համար հետաքրքրվածության մի զգացողություն թողնել: Ինչ վերաբերում է Ժամանակին. ինձ համար այն մեր կյանքի մի տարր է: Ինչպես նաև երաժշտության մի տարրը: Զգացողություն չունեմ, թե սա մեծ թռիչք է ժամանակի մեջ, քանզի Բախը այնքան ապագայի մեջ էր, այնքան մերօրյա…Նա շատ բնական է: Հնարավոր է, որ դա այն պատճառով էր, որ նրա ժամանակը եվրոպական արվեստի բարձրագույն կետերից էր, և ամեն ինչ վերսկսվում էր: Նա բոլորովին նոր լեզվամտածողություն մտցրեց եվրոպական երաժշտության մեջ: Այսպիսով, այն ամենը, ինչ դրվում է նրա երաժշտության կողքին, մի տեսակ բնականոն երկխոսության մեջ է մտնում նրա հետ: Կարծում եմ, ցանկացած երաժշտության մեջ մի քիչ Բախ կա:

Մ.Կ. Գիտեք, Յ.Ս. Բախի մենանվագ սյուիտների Ձեր կատարման ընթացքում այնպիսի զգացում ունեի, որ երաժշտությունը հնարավոր չէ բաժանել տակտերի, ֆրազների, նախադասությունների…ոչինչ չկար, որ հնարավոր լիներ վերցնել ու հիմնվել դրա վրա: Մտքումս զուգահեռներ կային ԴՆԹ-ի հետ, նրա պարույրների ու կառուցվածքի հետ: Անսկիզբ ու անվերջ մի պատկեր: Հոյակապ էր: Պահի մեջ ինձ համար պարզ դարձավ, որ ճշգրիտ նվագելով տեքստը, միևնույն ժամանակ Դուք մի տեսակ իմպրովիզ եք անում Բախի սյուիտները: Գուցե ծիծաղեք, բայց պատկերը այնպիսին էր, որ Դուք միջնադարյան Եվրոպայի ամենասպասված երաժիշտներից էիք` մի մայստերզինգեր, որ բացարձակապես ազատ է իր ընտրության մեջ: Այդպիսի զգացում երբևէ ունեցե՞լ եք:
Մ.Բ. Քանի որ ջազ էլ եմ նվագում, մի անգամ հրավիրված էի ջազի մի փառատոնի մասնակցելու: Մոտ 600-700 ունկնդիրների ներկայությամբ, առանց կանխավ հայտարարելու, նվագեցի Բախի վեց սյուիտներից երկուսը` non-stop, առանց մասերի մեջ կանգառների: Համերգի վերջում ինձ հարցնում էին. “Ի՞նչ թեմաներով էիք իմպրովիզ անում”… Շնորհակալ եմ Ձեր զգացողությունների համար: Ես սիրում եմ այդպիսի կոմպլիմենտներ:
Իրականում ես կարծում եմ, որ կատարողը, մեկնաբանողը իր ազատությունն ունի: Այո, կոմպոզիտորը ստեղծել է այդ գործը, բայց անցած ժամանակահատվածը մեզ գիտելիքներ է տվել, որոնց կոմպոզիտորը չէր տիրապետում: Ուրեմն մենք պետք է օգտագործենք այդ գիտելիքները, նրա երաժշտությանը նոր կյանք տալու համար: Եվ համոզված եմ, որ եթե դու ազնվորեն ես մոտենում այդ գործին, դա միայն ի նպաստ է աշխատում երաժշտության ապագայի համար:

Մ.Կ. Չե՞ք կարծում ,որ կատարող, մեկնաբանող երաժիշտը տարօրինակ կերպար է: Նա առօրյա կյանքն անցկացնում է դիմակով, կամ դիմակներով (ինչպես ամբողջ մարդկությունը), և մի կողմ է դնում այդ դիմակը, երբ բեմի վրա է, առատ լուսավորված: Պարադոքսը նրանում է, որ տարիների ընթացքում նրան կրթում են հնարավորինս լիարժեք հրաժարվել այդ դիմակից: Եվ որքան արագ է նա կարողանում դա անել, այնքան մեծ հաճույք է պատճառում ունկնդրին` բնականին մոտ լինելու առավելությունը օգտագործելով: Արդյունքում, բեմի վրա քեզ, ասես, բոլորովին մերկ ես զգում, կանգնած հայելու դիմաց: Այդպես չէ՞:
Մ.Բ. Գիտեք, չգիտեմ նույնիսկ ինչ պատասխանեմ: Այո, այդպես է: Բայց երբ ժամանակի ընթացքում դյուրին է դառնում այդ դիմակից հրաժարվելը, մերկությունդ էլ չես նկատում: Միակ բանը, որ ես վստահ գիտեմ, դա այն է, որ համերգի ժամանակ ազնիվ պիտի լինես քեզ հետ և ունկնդրի հետ:
Մ.Կ. Սիրո՞ւմ եք հանդիսատեսին:
Մ.Բ. Այո:

Մ.Կ. Ելույթ ունենա՞լ:
Մ.Բ. Այո:

Մ.Կ. Բեմում մենակ լինել եք սիրում, թե՞ ընկերակցությամբ:
Մ.Բ. Օհ այո, մենակ: Դա իմ ամենանախընտրած ձևն է` ունկնդրի հետ հաղորդակցման մեջ մտնելու իմաստով:

Մ.Կ. Իսկ ձայնագրություններ անել սիրո՞ւմ եք:
Մ.Բ. Իհարկե ձայնագրություններ անում եմ: Բայց ինձ համար դա մի տեսակ անհարմարավետ վիճակ է: Երաժշտություն կատարել առանց ունկնդրի ներկայության, միայն ձայնագրիչի և բարձրախոսի դեմ հանդիման ինձ դժվար է տրվում: Երաժշտությունը իր խորքային բնույթով հասարակական արվեստ է: Ես ձայնագրել եմ Բախի վեց սյուիտները երկու անգամ, բայց դրանք կենդանի կատարումներից են: Փորձեցի ձայնագրել  առանց ունկնդրի, բայց դա շատ ծանր էր ինձ: Բախը շատ մեծ էր ինձ համար: Ես կարիքը ունեմ ունկնդրի օգնության:

Մ.Կ. Ի՞նչ եք կարծում, կարո՞ղ ենք արդյոք խոսել որևէ ստեղծագործության սխալ մեկնաբանման մասին: Այդպիսի բան գոյություն ունի՞:
Մ.Բ. Աշխատելով, կասկածների միջով անցնելով արվեստագետը անվերջ ուզում է իմանալ, թե լավագույն տարբերակը որն է լինելու վերջնակետում: Երբ արդեն թվում է, որ հասել ես քո տեսլականին, բախվում ես մեկ ուրիշ կատարողի պատկերացումների, մոտեցումների հետ, ով բացարձակապես տարբեր մտապատկեր ունի: Հասկանում ես, որ նա էլ է ճիշտ: Սա երաժշտության աղբյուրը, ավիշը, թթվածինն ու նպատակն է – ապագային նայել տարբեր եղանակներով, լինել ճիշտ, լինել սխալ, բայց ունենալ ազատություն: Միակ կարևոր բանը – լինել ազնիվ ստեղծագործության տեքստի և ինքդ քեզ հետ: Եթե վստահ ես, որ դա իսկապես քո ճանապարհն է, գնա ու նվագի: Եթե ազնիվ ես, դա ծառայություն է երաժշտությանը:

Մ.Կ. Երաժշտության կամ դրա մեկնաբանման մասին խոսելը իսկապես դժվար է, երբեմն էլ անիմաստ: Սակայն Ձեր մեկնաբանությունները շատ շոշափելի մի բան են պարունակում: Որքան էլ տարօրինակ թվա, դա լռույունն է: Դուք ժամանակի և հատկապես լռության արտառոց զգացում ունեք: Ձեր համար ի՞նչ է լռությունը:
Մ.Բ. Շնորհակալ եմ այս հարցի համար: Դա ինձ ամենաշատ հետաքրքրող խնդիրներից է: Հիմա նույնիսկ մի գիրք եմ գրում դրա շուրջ… Ինձ համար լռությունը շատ կարևոր բան է: Մենք դրա կարիքը միշտ ունենք: Երաժշտության մեջ լռությունն օգտագործելը նույնն է, ինչ գեղանկարչի համար սպիտակ գույնը օգտագործելը` լույս պատկերելու, կամ սևից օգտվելը` ստվեր ստանալու համար: Բայց պիտի հասկանանք, որ իրական լռություն գոյություն չունի: Այն ո՛չ սարերում կա, ո՛չ էլ համերգային դահլիճում: Երբ նվագում ես դահլիճում և լռություն է տիրում, այդտեղ լռություն չկա, քանի որ տրոփող սրտեր կան և շրջանառվող արյուն: Այսպիսով, դու պիտի վերցնես կյանքի այս լռությունը, ապրես այն, խորհես դրա մասին, վերացարկես, հետո օգտագործես այն որպես սպիտակ թուղթ` քո ուզածը գրելու, արտահայտելու համար: Ամեն ինչ կապակցված է լռության հետ: Ոչ թե պիտի վախենանք դրանից, այլ օգտագործենք այն որպես երաժշտություն:

Մ.Կ. Իսկ պաուզա՞ն:
Մ.Բ. Պաուզան լռություն չէ: Այն շունչ է, սպասում:

Մ.Կ. Ի՞նչ կասեիք ժամանակային զգացման, երաժշտության մեջ ժամանակը տնօրինելու մասին: Վերցնենք թեկուզ Ձեր մենահամերգը: Համերգի սկզբում, առանց կանխավ հայտարարելու  Դուք կատարեցիք Յ.Ս. Բախի թիվ 1 սյուիտը, հետո մի փոքր խոսեցիք, այնուհետև գնացիք բեմի մյուս կողմը`Վ. Վայնբերգի սոնատի նոտաները վերցնելու, նստեցիք Ձեր տեղն ու սկսեցիք նվագել: Այս ամբողջը այնպիսի իդեալական ժամանակային արտահայտություն ուներ, որ ինձ թվաց, որ նախօրոք մտածել եք որպես ամբողջ երեկոյի շղթայի հատվածներ: Հիացած էի ժամանակը երեկոյի օգտին ծառայեցնելու Ձեր տաղանդով: Մտածե՞լ էիք դրա մասին:
Մ.Բ. Ոչ հատուկ:  Բայց ես երկար տարիներ համագործակցել եմ տարբեր դերասանների հետ, և միշտ հիացել եմ ժամանակը տնօրինելու նրանց ունակությամբ: Նրանցից հատկապես մեկը միշտ զարմացնում է ինձ: Մեծ մասամբ նա ներկայացնում է one-man-show-ներ, որտեղ ժամանակի տերն ու տիրակալը, բայց նաև պատասխանատուն է: Հիանալի զգում է խոսելու կամ դադար վերցնելու ժամանակը, նաև ճշգրիտ գիտի հանդիսատեսին առանց հոգնեցնելու սպասեցնել…

Մ.Կ.  Գիտեմ, որ ձեր արտիստական կյանքում ընդարձակ պահուստային ժամանակ եք հատկացնում նաև այնպիսի նախագծերի համար, որոնք ներգրավում են արվեստի այլ տեսակներ, ինչպես նաև գրականություն, փիլիսոփայություն, մեդիա:  Այսպիսի նախագծերում Ձեզ փնտրում ու արտահայտում եք նաև այլ մշակույթներին պատկանող դերասանների և երաժիշտների միջոցով: Խնդրում եմ մի փոքր պատմեք դրա մասին:
Մ.Բ. Այո, ես սիրում եմ էքսպերիմենտներ անել: Դա հաճելի է, և դա հարստացնում է երաժշտության մասին իմ պատկերացումները: Սկզբնական շրջանում փորձում էի էքսպրոմտներ անել հենց համերգային դահլիճներում, իմ համերգների ընթացքում, բայց, գիտեք, նախ և առաջ դա շատ ռիսկային է, և հետո միշտ չի, որ համերգի կազմակերպիչները կարող են դա հասկանալ և ընդունել: Եվ ես որոշեցի իմ տարածքը ունենալ` ավելի ազատ շարժվելու համար: Դա նախկին լքված գործարան է, որ վերանորոգել ենք: Անվանեցինք Antiruggine, որ իտալերենից թարգմանաբար նշանակում է “հակաժանգ”, այսինքն չպիտի թույլ տաս, որ ուղեղդ ժանգոտի: Համոզված եմ, որ շատ արվեստագետներ կարիք ունեն նման առանձնացված տարածքի: Ոչ մի բեմ կամ լույսեր, այլ միայն ուղիղ կապ ունկնդրի հետ:

Մ.Կ. Ճի՞շտ եմ հասկանում, որ Antiruggine -ում դուք ունկնդրին եք ներկայացնում երաժշտությամբ զբաղվելու այլևայլ բազմադեմ մոտեցումներ` ստեղծելով ինտերակտիվ պերֆորմանսներ, օգտագործելով երաժշտություն, պատկերներ ու բառեր:
Մ.Բ. Ճիշտ այդպես: Ես կարծում եմ, որ լինել ժամանակակից, նշանակում է տարբեր կերպերի մեջ ապրել:

Մ.Կ. Փաստորեն մերօրյա աշխարհում, որ փոխվում է ավելի արագ, քան շատերս կարող ենք ըմբռնել, Դուք կարողանում եք լիովին օգտագործել հնարավոր բոլոր ռեսուրսները: Ի նկատի ունեմ նոր տեխնոլոգիաներ, սոցիալ մեդիա…Կարծում եք, որ դա որևէ երաժշտի համար անհրաժեշտությո՞ւն է մեր օրերում:
Մ.Բ. Օհ, ես հավանաբար սխալ արտահայտվեցի: Բանն այն է, որ ես տանել չեմ կարող այդ բոլոր ֆեյսբուքերն ու թվիթթերները: Միայն մի հեռախոս` զանգերի համար: Եվ նույնիսկ կանոն ունեմ. մինչև ցերեկվա ժամը երեքը ոչ մի հեռախոսազանգի չպատասխանել և երբեք ձեռք չտալ համացանցին: Մինչև այդ ժամը իմ անձնական ժամանակահատվածն է: Դրանից հետո միայն սկսում եմ հաղորդակցվել: Ինձ համար սոցիալ մեդիան շատ անհանգստացնող է, այն գողանում է ժամանակը, երբեմն էլ ավիրում հոգիդ:

Մ.Կ. Իհարկե մենք բոլորս էլ պատկերացնում ենք տեխնոլոգիայի ներուժը, սակայն, այնուամենայնիվ, նաև ընդունում ենք, որ դրա համար վճար կա տալիք: Ինչ-որ մարդկայնությունից զուրկ բան կա այդ տեխնոլոգիաների մեջ, և դա այն գինն է, որ պետք է վճարել` հարմարավետություն զեռք բերելու համար: Այսպիսով, Դուք չեք սիրում սոցիալ մեդիա, բայց Ձեր նախագծերում հաճույքով օգտագործում եք նոր տեխնոլոգիաներ:
Մ.Բ. Այդպես է: Ես միշտ ապշում եմ, երբ տեսնում եմ որևէ մեկին, ով կարողանում է վարպետորեն օգտագործել նոր տեխնոլոգիաները: Ինչո՞ւ ոչ: Դա նույնպես գործիք է, լեզու, մեր այսօրվա կյանքի արվեստը: Իսկ իմացությունը ուժ է ազատ կամքի աշխարհում:

Մ.Կ. Եվ վերջում. ի՞նչ է ձեր համար թավջութակը:
Մ.Բ. Ահ, այն լավ ընկեր է, առավոտյան կապուչինոյի պես:

 

Զրույցը վարեց Գեղարվեստական կրթության ֆակուլտետի դոցենտ,
հ/գ թեկնածու` Մարինե Կարոյանը

Реклама

Տիգրան Մանսուրյան — «Տեր, տուր նրանց հավերժական հանգիստ»

Մարինե Կարոյան,
ՀՊՄՀ Գեղարվեստական կրթության ֆակուլտետ

Նվագարանների ամբիոն, դոցենտ, հ/գ թեկնածու

Տիգրան Մանսուրյանի հետ զրուցեց Մարինե Կարոյանը

Ռեքվիեմը հոգեհանգստյան պատարագ է: Այն իր անունը ստացել է պատարագի առաջին`  Introit մասից , որը սկսվում է «Requiem aeternam dona eis, Domine» բառերով /Տեր, տուր նրանց հավերժական հանգիստ/: Առաջին ռեքվիեմները գալիս են միջին դարերից: Մեզ են հասել ավելի քան 2000 ռեքվիեմներ:

Ապրիլ 24-ին Ա. Խաչատրյան մեծ համերգասրահում ունկնդիրը կդառնանք Տիգրան Մանսուրյանի “Ռեքվիեմ”-ի, որը նվիրված է 1915թ.-ի Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին: Այդ առիթով հանդիպեցինք մաեստրոյին և հաճույքը ունեցանք նրա հետ առանձնազրույցի:

Մ.Կ. Ռեքվիեմի նախնական սահմանումը որպես հոգեհանգստյան պատարագ, որպես ծայրահեղ լարված դրամա` մահվան իմաստի շուրջ ծավալվող անձնային խորասուզված հայեցությամբ,  առանձնացնում է նրան որպես համաշխարհային երաժշտարվեստի ամենաներանձնային ժանրերից մեկը: Նրան մոտենալու պահն իսկ հեղինակից ակնկալում է հատուկ հոգեվիճակ: Միևնույն ժամանակ յուրաքանչյուր ստեղծագործող համամարդկայինին է գալիս սեփական ազգի արխետիպերի խողովակով: Դուք ինչպե՞ս եկաք Ձեր Ռեքվիեմին, մաեստրո:

Տ.Մ. Ռեքվիեմ գրելու մտահղացման հետ ապրել եմ 10 տարուց ավել: Վերջին մի քանի տարին` ավելի ինտենսիվ: Ուսումնասիրեցի, թե ով ինչպես է աղոթում, մերը, օտարներինը, տարատեսակ ռեքվիեմներ` ամենահիներից մինչև մերօրյա: Ուսումնասիրեցի նաև “յուրահատուկ” ռեքվիեմներ` մեքսիկական, կորսիկական…հետաքրքիր էր, թե ինչպես են նրանք այս ժանրի մեջ ներկայանում` չկորցնելով իրենց բնորոշ ազգային նկարագիրը:
Իսկ ընդհանրապես երկար տարիներ խորապես ապրել եմ երկու նշանավոր ռեքվիեմ: Առաջինը Ի. Ստրավինսկու Requiem Canticles –ն է /որ իր վերջին ծավալուն գործն էր/: Նրան հաջողվել է այդ 15 րոպեանոց գործի մեջ քամել իր ամբողջ հսկայական կենսափորձի կվինտէսենցիան: Երկրորդ ռեքվիեմը, որն ինձ անչափ հետաքրքրել է, դա Գ. Լիգետիի “Ռեքվիեմ”-ն է: Սրանք երկու տարբեր բևեռների ռեքվիեմներ են, հակապատկերներ` ըստ իրենց բովանդակության, որոնք հստակորեն 20-րդ դարում ժանրի երկու խոշորագույն արտահայտություններն են:

Մ.Կ. Լիգետիի ռեքվիեմը մի տեսակ սև, մութ ստեղծագործություն է, էկզիստենցիալ հուսահատության ու անելանելիության տպավորիչ մի փաստաթուղթ: Այդ ռեքվիեմից առաջին զգացողությունս այն էր, որ աղոթում է մեկը, ով հավատք չունի և ոչ մի տեղից սփոփանք չի սպասում: Չնայած ինքը` Լիգետին իր ստեղծագործությունը բնորոշում էր որպես համամարդկային ռեքվիեմ:

Տ.Մ. Այո, ճիշտ է, իսկապես համամարդկային է: Կարևորը, որ նրա մոտ Մարդը կա, ներկա է: Եթե ուղիղ նայես ճշմարտության երեսին, ապա կտեսնես, որ մերօրյա մարդն է` իր հոգևոր հսկայական ճեղքվածքով:  Բայց վերաբերմունք կա: Պայքարում է, ձեռք չի քաշել այդ մարդը:

Մ.Կ. Աշխարհընկալման առումով նշված ռեքվիեմներից ո՞րն է Ձեզ ավելի մոտ` Ստրավինսկու “կտակի”  երաժշտական մտքի ինտելեկտուալ սահմանային հակիրճությունը, թե՞ Լիգետիի կազմակերպված հոռետեսությունը:
Տ.Մ. Ազնվորեն, ո՛չ մեկը, ո՛չ մյուսը:

Մ.Կ. Հայտնի է, որ Ի. Բրամսը իր “Գերմանական ռեքվիեմ”-ը բնութագրում էր որպես “մարդկային”` միևնույն ժամանակ նշելով, որ Աստվածաշունչը մարդկային էթիկական խնդիրների լուծման մի իրական ժողովածու է:  Ինչպե՞ս կբնութագրեիք Ձեր Ռեքվիեմը. այն ավելի Բարձրյալի՞ն է ուղղված, թե՞ նրա ստեղծած  մարդ էակին:
Տ.Մ. Գիտես, դժվարանում եմ ասել: Միանշանակ չէ:

Մ.Կ. Իսկ ի՞նչ գույների մեջ եք տեսնում Ձեր “Ռեքվիեմ”-ը, մաեստրո:
Տ.Մ. Ծիրանագույն, կապույտ, կարմիր…
Մ.Կ. 20-րդ դարից սկսած երաժշտական նորարարության կատեգորիան ինքնին փոփոխության է ենթարկվում: Այժմ այն չի բավարարվում միայն նոտագրության մեջ նորույթներ մտցնելով, այլ ավելի կարևորում, առաջին հարթակ է բերում մտահղացման, կոնցեպտի եզակիությունը, երբ հաճախ միտքը խորապես վերապրված է, իսկ զգացմունքը` իմաստավորված: Փորձարարության այս ժամանակահատվածում  ամենալուրջ ժանրերն անգամ հաճախ մեկնաբանվում են աբսուրդի, սարկազմի, պարադոքսի և իրոնիայի տեսանկյունից: Ռեքվիեմի դեպքում անփոփոխ է մնում միայն նրա բովանդակային կողմը, որ շարունակում է մարմնավորել վիշտն ու սուգը: Ինչո՞վ է առանձնանում  Ռեքվիեմի Ձե՛ր կոնցեպտը:
Տ.Մ. Ինձ մոտ երևույթին նայելու առանձնահատուկ ռակուրս կար: Պատկերացումներս ամբողջությամբ պտտվում էին մեր մանրանկարչության պերսոնաժների շուրջ: Իրենց հետ ու իրենց մեջ էի ապրում: Հասկացել էի, որ ոչինչ չի վերանում, վերջանում: Բոլորս էլ միշտ գոյություն ունենք: Փորձում էի պատկերացնել, երևակայությամբ վերակերտել այդ մարդկանց հոգեբանությունը, չափազանց բարդ հոգեվիճակում նրանց պահվածքը: Երբ դուրս ես գալիս պարզ մարդկանց շրջանակ, ու երբ այդ մարդը ցավի մեջ է, ինքը իր շարժումների մեջ, իր լացերի մեջ բերում է մի գերլարված վիճակի, որը /զուրկ լինելով մտքի ինտելեկտուալ արտահայտությունից ու վերահսկումից/ կարող է բերել շեղման դեպի… պարադոքսը:

Մ.Կ. Այդ պարադոքսի հասցեն ո՞րն է:
Տ.Մ. Չեմ կարող ասել, որ  այն շեղվում է դեպի ծիծաղելին, ավելի շուտ` դեպի տարօրինակը, անսպասելին… Ասենք օրինակ, մարդը սկսում է պարել: Ցավից պարել լինո՞ւմ է: Պարզվում է` լինում է: Ասենք, օրինակ, “Kyrie eleison” /Տեր, ողորմեա/  մասում իմ սգակիրը պարում է:
Սա հենց տրանսֆորմացիան, փոխակերպումն  է մի երևույթի` դեպի մեկ ուրիշը, մեկ երևույթի կամ հոգեվիճակի նույնիսկ հակառակ կողմ գնալը: Այստեղ կարևորն այն է, որ մի նյութը մի ուրիշ նյութով նոր արտահայտչականություն է ձեռք բերում: Միտքս այն է, որ այս միամիտ դեմքը նորովի է մեզ երևում. թերևս ավելի ամբողջական: Այս մոտեցումը ինձ համար անկյունաքարային է եղել; Անկեղծ ասած, ես երկար ու դժվար եմ աշխատել` գտնելու համար սրա արտահայտման միջոցները: Ամեն անգամ այդպիսի մի “պարադոքս” գտնելը /երաժշտական լեզվով, անշուշտ/ իմ ուրախությունն էր:

Մ.Կ. Մաեստրո, բայց դժվար չէ՞ր պահել այն սահմանը, որ այդ ամենը աբսուրդի թատրոնի չվերածվի:
Տ.Մ. Շա՜տ դժվար էր: Շա՛տ…

Մ.Կ. Փաստորեն ողբացող, ռեքվիեմ երգողը մեր նույն  “Հավիկ” տաղը երգողն է, նույնքան ներշնչված, նույնքան  պարզ…
Տ.Մ. Թերևս…թերևս դրանք ներշնչանքի միևնույն հարթության վրա են: Այո:

Մ.Կ.  Չնայած մի քանի ոչ-լինգվիստիկ ռեքվիեմների, բանավոր խոսքը այժմ էլ շարունակում է մնալ որևէ ռեքվիեմի նշանային բաղկացուցիչներից մեկը: Ժանրի նոր դիմագծերից է լատիներեն ավանդական տեքստից լրիվ կամ մասնակի հրաժարումը, այլ տեսակի բանավոր խոսք /պոեզիա կամ հատուկ ստեղծած տեքստ/ ռեքվիեմ մտցնելը:
Դուք ընտրել եք լատիներենը: Ինչո՞ւ:
Տ.Մ. Իրականում լատիներեն այս տեքստը ինքնին մշակութային իրողություն է, որն արդեն լեզվական պատկանելիությունից կարծես դուրս է: Չգիտեմ…ես փորձեցի, ինքը եկավ:

Մ.Կ. Այդ դեպքում խոսենք աղոթելու մասին, սգալու մասին: Մարդու համար սրանք թերևս ամենածայրահեղ  ինքնամետ, թաքուն, անձնական վիճակներն են: Այդ դեպքում սրված են մարդու արխետիպային, ենթագիտակցական շերտերը: Ուզո՞ւմ ենք մենք, արդյոք, աղոթել, սգալ ո՛չ մեր լեզվով: Թե՞ դա միայն մեր աղոթքը չէ:
Տ.Մ. Հասկանում եմ ինչ ես ասում: Բայց ասեմ նաև, որ անկախ նրանից, թե այդ ամբողջապես գիտակցվում է, թե ոչ, Հայոց ցեղասպանությունը համամարդկային ցավ է, ոչ թե միայն մերը: Ուրեմն թող որ բոլորը այն հիշեն այնպիսի մի համամարդկային լեզվով, ինչպիսին լատիներենն է: Այսօրվա համընդհանուր երաժշտական մշակույթի դաշտում հայտնվելը մեզ բերում է նաև մեր ունեցածի տերը լինելու գիտակցությանը:

Մ.Կ. Մաեստրո, հայտնի է, որ ընդհանրապես խոսքը և երաժշտությունը շատ սերտ կապի մեջ են: Ավելին, տեքստն ինքնին սոնորային նյութի մի տեսակ է, որն երաժշտական մյուս արտահայտչամիջոցների  հետ միևնույն հարթակի վրա է կանգնած:  Լեզվամտածողության խնդիր չառաջացա՞վ` լատիներեն խոսքի և հայ երաժշտության ինտոնացիաների համադրման հետ կապված:
Տ.Մ. Առհասարակ երգեցողությունը  /այսինքն` բառեր երգելը/  դա բառերի մեջ գոյություն ունեցող հնչողական համակարգը /ձայնավորներ, բաղաձայներ, շեշտեր/ շարունակելն է դեպի ուղղակի երգեցողություն: Բայց բառի հիմքում արդեն կա ձայնային մի որոշակի նկարագիր, որը հեղինակը, սովորաբար, գալիս է շարունակելու: Իմ պարագայում ճիշտ հակառակն է արված. լատիներենի պարունակած ձայնային համակարգը միավորել եմ մի հնչյունային համակարգի հետ, որը գոյացել է հայերեն լեզվից: Սա մի նոր հնչողություն է բերում լատիներենին: Սա մի տեսակ նոր դուռ է բացել դեպի հենց ռեքվիեմի ժանրը, յուրատեսակ սինթեզի դուռ` մի տեսակ անսպասելիություն ներմուծելով նաև իմ երաժշտության մեջ:

Մ.Կ. Ձեր երաժշտական մտածողության հիմքերը մի կողմից հայկական աշխարհիկ երգերն ու հոգևոր երաժշտությունն է, մյուս կողմից եվրոպական դասական երաժշտությունը: Ի՞նչ սկզբունքով եք համակցում սրանք:
Տ.Մ. Կոմիտասը տարերային կյանքով ապրող մեր ժողովրդական միաձայն մեղեդին գրի առնելով, բազմաձայնելով` բերեց-հասցրեց նրան մի աներևակայելի բարձունքի: Երաժշտական տարերային մտածողությունը եկավ դառնալու մշակույթի օրգանական մաս` կառույց ներկայացնող իր բոլոր համամասնություններով: Իր հնչյունների հյուսվածքը լիովին կարող էր բավարարել ժամանակի ամենաարդի կոմպոզիտորական մտածողության պահանջներն ու հագեցվածությունը: Միաժամանակ այդ հյուսվածքը (գեղարվեստական երկը) եզակի ինքնություն է, թափանցիկ ու լուսեղեն է այնքան, որ նրա ներսում թե՛ մեղեդին է շքեղորեն ներկայանալի, թե՛ նրա շուրջ գոյացող բազմաձայնական բոլոր շերտերը, և թե՛ կոմպոզիտորական տեխնոլոգիայի տարբեր մանրամասները: Եվ այս ամենը ծայրահեղ ճշգրտությամբ երես երեսի է գալիս ապրված այն իրականության հետ, որի ներսում նա կա իբրև նախահիմք, արտահայտության տրոփյուն զարկերակ: Այդտեղից էլ գալիս է իր երաժշտության մեջ կենդանացող մեր բնությունը, հայ մարդն իր հոգեբանությամբ`կատակելու ու տխրելու, սիրելու ու ցավելու զուսպ, սակայն շքեղորեն արտահայտիչ եղանակներով, պատմական խորքեր արթնացնելու տարօրինակ այն ուժականությամբ, որ հազար տարին հետ ու առաջ գնալ գալը կարծես այսօրվա պես մեկ օրվա անցնելիք ճամփա է: Սա է, որ թույլ է տվել ինձ այնպիսի մի պատկեր ստեղծել, երբ մեր մանրանկարչության մեջ պատկերված մարդը կարծես սգում է դարեր հետո եկող զոհերի համար: Այստեղ, իհարկե, լուրջ խնդիր կա. նորից ծնել այդ նախնականությունը, յուրացնել, մեջը նոր ուժեր հայտնաբերել, մեր  ականջին լսելի դարձնել: Սա առանց դիմադրության չի գալիս: Եթե առանց դիմադրության գա, ուրեմն միայն հիշողություն է:Դիմադրության ճանապարհին է այն դառնում ժամանակակից: Ամենահին ու ամենաակտուալ:

Մ.Կ. Իսկ Ձեր “Ռեքվիեմ”-ը մոնոդի՞կ է, թե՞ պոլիֆոնիկ, մաեստրո:
Տ.Մ. Մեծ հատվածներ կան, որ երգվում են միաձայն, որովհետև պոլիֆոնիայի կարիք չկա: Այո, կարող եմ ասել, որ այն հիմնականում մոնոդիկ է:

Մ.Կ. Մի քիչ խոսենք հայկական մոնոդիկի մեջ  եվրոպական բազմաձայնության ինտերվենցիայի մասին: Ինչպե՞ս եք հաղթահարել այս խնդիրը:
Տ.Մ. Ինչպես Կոմիտասն էր անում: Ինչ է նա տեղյակ չէ՞ր եվրոպական բազմաձայնության անկյունաքարային օրենքներից:

Մ.Կ. Անշուշտ թե տեղյակ էր, այն էլ եվրոպական այդպիսի բարձրակարգ կրթություն ստանալուց հետո: Միայն դաշնամուրային “Յոթ պարերը” ի՜նչ արժեն: Վերնագրի տակ,  փակագծերի մեջ առնված համեստ գրառումը /”նայի և թառի ոճով”, կամ “ թառի և դափի ոճով”/ մի ամբողջ պոլիֆոնիկ շերտ է բացում;
Տ.Մ. Ըստ մեր աշխարհաքաղաքական և մշակութային դաշտի, մենք կրողներն ենք մի հարստության, որ թե՛ արևելքից է, և թե՛ արևմուտքից: Սա մեր մշակույթին բացառիկ արժեք է տալիս: Դարեր շարունակ մենք մերը տարել ենք, ուրիշներինը՝ յուրացրել: Սա աշխարհին ներկայանալու մեր կերպն է: Եվրոպական և հին հայկական երաժշտությունը այն երկու հիմքերն են, որոնցից ես սնվում եմ: Ես այդ երկուսի միջև եմ: Փորձեցի եվրոպականի լույսով լուսավորել մեր ունեցածը: Այստեղ հարցը ի՞նչ է. գիտենալ բոլոր օրենքները, և հրաժարվել դրանց անմիջական ներմուծումից: Մեր ունեցած հսկայական պաշարը պիտի զարգացնես այնպիսի մի ուղղությամբ, որ այն իր միջից ծնի այն զինանոցը, որին արևմուտքն արդեն վաղուց տիրապետում է: Ծնի իր միջից, ոչ թե ուրիշինը վերցնես: Այսպիսի դեպքերում կոմպոզիտորի ամբողջ մասնագիտական արսենալը վերաիմաստավորվում է: Գնում ես նվազագույն կորստի ճանապարհով` չափազանց մեծ հարստություն բերելով դեպի քո ազգային մտածողությունը:

Մ.Կ. Աշխարհիկ երաժշտական ձևերի, այդ թվում նաև օպերայի զարգացումը անշուշտ իր ազդեցությունը ունեցավ ռեքվիեմի ժանրի զարգացման վրա: Արդեն 17-18-րդ դարերում այն դուրս եկավ եկեղեցուց` ավելի ուշ գնալով դեպի համերգային դահլիճ, հետզհետե ավելի ու ավելի հզոր արտահայտչականություն բերելով ժանր: Բեմական տարրի բացակայությունը, օրինակ,  Ջ.Վերդին, ասես, փորձում է համակշռել ձայնային կերպարների ընդգծված հստակությամբ: Նրա Ռեքվիեմի առանձին հատվածներ`հուզիչ ռեչիտատիվներով ու տպավորիչ արիոզաներով օպերային տեսարաններ են հիշեցնում: Սակայն 20-րդ դարում կրկին հակում կա վերադառնալ դեպի ասկետիկ, զուսպ արտահայտչականություն, հավասարակշռություն: Ինչպիսի՞ն է Ձե՛ր աղոթքը, վախը, հույսը…
Տ.Մ. Ինձ վրա շատ մեծ տպավորություն են թողել առաջին ռեքվիեմները: Դրանցում ներկա են բացարձակապես բոլոր զգայական իմաստները, սակայն արտահայտման ինչպիսի՜ զսպվածություն: Դրանցում աղոթքը, սուգը, գովքը…բոլորը նույն ջերմաստիճանում են: Շատ ազդեցիկ են:
Հայ երաժշտի ուժը մեր հազարամյա մոնոդիկ երաժշտությունն է, որն ինքնին արդեն իսկ ասկետիկ է: Այո, կարող եմ ասել, որ իմ “Ռեքվիեմ”-ում էլ գերիշխում է մինիմալ մոտեցումը: Դա ավելի դժվար է տրվում, գիտես: Աշխատում ես նաև ժեստերի հետ, լռության հետ…Փորձում ես ձայնային ասկետիկ հարաբերությունները դարձնել կյանք, լաց…

Մ.Կ. Ինչպիսի՞ն է Ձեր “Ռեքվիեմ’-ի ներքին կառուցվածքը: Քանի՞ մասից է այն բաղկացած:
Տ.Մ. Ութ մասից է: Ուզում էի, որ դա ունենար ավանդական ռեքվիեմի կառուցվածք: Վերջինիս բոլոր հիմնական բաղկացուցիչները կան` I Requiem — II Kyrie — III Dies irae — IV Tuba mirum — V Lacrimosa — VI Domine Jesu Christe — VII Sanctus — VIII Agnus Dei:

Մ.Կ. Մաեստրո, խոսենք Ռեքվիեմում նվագախմբի և երգչախմբի դերի մասին: Վերջին հարյուր տարվա ընթացքին նոր մոտեցումները չեն շրջանցել նաև այս ոլորտը: Կոմպոզիտորները երբեմն ընդլայնել են, երբեմն կամերային դարձրել նվագախմբային մասը, օգտագործել անսովոր գործիքային համադրություններ` ռեքվիեմի ժանր ներմուծելով անսովոր ակուստիկ ձայնադարձություն: Ինչպիսի՞ մոտեցում ունեիք այս խնդրին:
Տ.Մ. Նախ ասեմ, որ նախքան նմանատիպ մեծ կտավի գործ սկսելը /ինչպիսին ռեքվիեմն է/, որևէ կոմպոզիտոր պիտի երգչախմբի հետ իր հետազոտական, ճանաչողական աշխատանքը արդեն ավարտած լինի: Հարցերդ պիտի պարզած լինես, յուրացրած լինես երգչախումբը: Մի խոսքով շատ լավ պիտի իմանաս դրա առանձնահատկությունները: Այլ կերպ հնարավոր չէ: Իմ Ռեքվիեմում խառը երգչախումբ է և երկու մենակատար:

Մ.Կ. Իսկ նվագախո՞ւմը:
Տ.Մ. Նվագախումբը կամերային է, միայն լարայիններ: Դրա նվագակցությունը` իբրև մի օրգանիզմ բազմաթիվ դերեր ունի: Նա պիտի կարողանա տիրապետել ոչ միայն ձայնին, այլև լռությանը: Սա անչափ հետաքրքիր բան է: Ձայնի տարբեր հարաբերությունները, ձայնի աշխարհը, այդ թվում նաև լռությունը ցույց տալ որպես կյանքի կվինտէսենցիա, որպես իր իսկ սիմվոլ:

Մ.Կ. Այսինքն, խոսում ենք գեղարվեստական ընդհանրացման բարձրագույն արտահայտության մասին:
Տ.Մ. Այո, այո, հենց դա է: Սա էլ մի տեսակ տրանսֆորմացիա է. նյութը մի ուրիշ նյութի մեջ տանելու և վերջինիս միջոցով նոր արտահայտչականություն ստանալու նույն բարդ խնդիրն է:

Մ.Կ.  Ժանրի հաստատուն դիմագիծը պահելով հանդերձ, ժամանակակից ռեքվիեմները շնչում են 20-րդ դարի վերջի — 21-րդ դարի սկզբի մարդու աշխարհընկալման առանձնահատկություններով: Առաջ են մղվում մեղքի քավության, լուռ ներման, հոգևոր կերպարանափոխության պատկերները:   Ծայրահեղ կարևորվում է խոստովանանքի մոտիվը:  Առանձին մարդու ապաշխարհանքը վերաճում է համայն մարդկության տառապանքի` մեծավ մասամբ ընդունելով վերանձնական բնույթ: Ձեր Ռեքվիեմի վերջին Agnus Dei-ն /Աստծո գառը/ էլ ինձ դա է հուշում: Ի՞նչ կասեք դրա մասին, մաեստրո:
Տ.Մ. Այո, ռեքվիեմի առաջին մասը և վերջը հատկապես կարևոր էին ինձ համար:
“Agnus Dei”-ը իսկապես որ վերջին, պարզագույն, բայց իր մեջ միաժամանակ մեծ խորհուրդ ունեցող եզրակացությունն է: “Agnus Dei”-ի տեքսը երեք տող է` “Գա՛ռն Աստուծո, որ տանում ես ցավերն աշխարհի, ների՛ր մեր մեղքեր”: Դա, իհարկե, անանձնական բան է, կյանքի բոլոր հաճույքներից,  ցավերից դուրս, պարզ, խաղաղված մի երգեցողություն: Սա վերջին խոսքի, խաղաղված հոգու երգն է, ուր այլևս կռիվ չունեցող մարդն է` ապավինած միայն Աստծուն:

Վերջաբան

Պատկերացնենք միայն, թե քանի-քանի սերունդներ պիտի ապրեին, հողը վարեին, ցանեին, մատեան ու գիրք գրեին, նկարազարդեին, “Հորովել” ու “Անտունի” երգեին, որ մի այսպիսի “Ռեքվիեմ” ստեղծվեր:
Տիգրան Մանսուրյանի “Ռեքվիեմը”  հոգևոր ազնվական մի օրհներգ է 1915 թ.-ի Մեծ Եղեռնի զոհերի հիշատակին: Այդ միստիկ երաժշտական ընկերակցությունը զգայաշունչ է, նրբագեղ կատարելությամբ լի:
Այս “Ռեքվիեմ”-ը մասն է թե՛ հայկական երաժշտական գարձարանի, և թե՛ համաշխարհային երաժշտական ժառանգության: Եվ եթե բառափոխեինք Ի. Գյոթեի պոեզիային ուղղված Ի. Բեխերի խոսքերը, ապա պիտի ասեինք, որ “մասնակիորեն այն պատկանում է անցյալին, մասնակիորեն մենք այն ընկալում ենք որպես ներկա, բայց նրա իսկական էությունը պատկանում է ապագային: Քանզի նրանում ամենակարևորը համապարփակ մարդկայնությունն է»:

ՀՀ Զինված ուժերի կազմավորման 20-րդ տարեդարձ

 

 

2001 թվականի հունվարի 23-ին Հայաստանի Հանրապետության Նախագահ, Զինված ուժերի գլխավոր հրամանատար Ռոբերտ Քոչարյանը հաստատեց ՀՀ զինված ուժերի զինանշանը: Զինանշանը պատկերված է վերևում` ուղղանկյուն, ներքևում` կիսաշրջանաձև վահանի վրա: Վերին եզրում հորիզոնական կապույտ ֆոնի վրա սպիտակ տառերով գրված է` «ՀԱՅԱՍՏԱՆ», ներքևում` կիսաշրջանին համապատասխան` կապույտ գույնով «ԶԻՆՎԱԾ ՈՒԺԵՐ» բառերը:

Վահանի մնացյալ դաշտը զինանշանային (հերալդիկ) տարրերով կազմված է հետևյալ պատկերային մասերից. Կենտրոնում պատկերված է թևատարած արծիվ` գլխով դեպի աջ շրջված, արծվի յուրաքանչյուր թևը բաղկացած է յոթական փետուրից (7 թիվը խորհրդանշում է արարչական շաբաթվա օրերի թիվը, կարող է արծվի գլխի հետ հասկացվել նաև պատմական Հայաստանի 15 նահանգները):Արծիվն իրականացված է մուգ կապույտ գույնով և կենտրոնական կերպար է զինանշանի վրա: Խոհրդանշում է ուժ, հզորություն, խորաթափանցություն, սլացք, կամք: Իհարկե, այդ բոլոր հատկանիշները բնութագրական են երկրի պահապան բանակին:

Արծվի գլուխը պատկերված է արևի կլոր սկավառակի վրա, որը նույնպես իմաստավորվում է. քանի դեռ կա արևը, կլինեն նաև Հայաստանն ու Հայոց զինված ուժերը:Արևի ճառագայթների վրա, արծվի թևերի բացվածքի մեջ պատկերված է Հայաստանի պետական խորհրդանիշ եռագույն դրոշը, որը հավաստում է, որ Հայաստանի զինված ուժերը գտնվում են պետության հովանու ներքո:Արծվի մարմինը կազմում է հայկական կլոր վահանը` իրականացված ծիրանագույնի մուգ ու բաց երանգներով: Վահանը խորհրդանշում է, որ զինված ուժերը երկրի գոյության պատվարն ու պահապանն են:
Վահանի ներսում պատկերված է հավասարաթև խաչ, որ մեր քրիստոնեական ժառանգորդության ու հավատի առհավատչյան է:

Զինանշանային վերջին տարրը սուրն է: Այն հորիզոնական դիրքով գտնվում է վահանի տակ: Աջ կողմում երևում է սրի կոթը, ձախ կողմում` սրի ծայրահատվածը: Սուրը խորհրդանիշն է մշտարթուն վիճակի և հանուն հայրենյաց պատրաստ է իջնել թշնամու գլխին: Զինանշանային պատկերագրության առումով, իր երևացող հատվածներով, սրի մասերը նաև խորհրդանշում են արծվի ճանկերը` ամբողջացնելով արծիվ-զինված ուժեր խորհրդանիշը:

ՀՀ զինված ուժերի զինանշանի հեղինակներն են նկարիչներ Ռուբեն Արուտչյանը և Գագիկ Աբրահամյանը:

http://hovsepgevorgyan.wordpress.com

 

Լերմոնտովի «Դևը» պոեմի նկարազարդման էսքիզներից: Մ. Վրուբել

Օրիգինալը` http://laz-arev-a.livejournal.com

«Վերհուշի նկարիչը» (Հովսեփ Կարալյան)

.. Կարալյանի պատկերները նման են դասական պեյզաժների հեռուները ձգվող այն հատվածներին, որոնք դիտելու համար պետք է խոշորացույց բռնել: Կարալյանը կատարում է դիտակի դեր, որի օգնությամբ կարելի է տեսնել այն, ինչին կյանքում դեռևս երբեք ուշադրություն չեն դարձրել: Մարդիկ այդ պատկերներում արհեստական կեցվածքներ չունեն, նրանք ասես մոգական մի գավազանով անշարժացել են իրենց բնական շարժումների այն դասավորության մեջ, որ խորհուրդ ու խոսք է պարունակում: Արվեստագետի աչքը միայն կարող է կարդալ այդ խորհուրդը: Այդ խորհրդի էությունն է Կարալյան-նկարչի երազն ու որոնածը…
Մինաս Ավետիսյան , Սովետական արվեստ, 1967, թիվ 8

 

Օրիգինալ տարբերակը` Լազարևա Մարիայի «Մանուշակագույն մատյանում» http://laz-arev-a.livejournal.com/

Վասիլի Պերովի գլուխգործոցներից մեկը` «Հանգուցյալին ճանապարհողները»

Այս ստեղծագործությունը մեկն է Վասիլի Պերովի այն կտավներից, որոնք արտացոլում են 19-րդ դարի ռուսական կենցաղը, ռուս գյուղացու ծանր վիճակը:
Ստեղծագործության սյուժեն մի տեսակ որբացած է թվում դիտողին… Ընտանիքի հոր փայտե դագաղն ուղեկցում են նրա զավակներն ու կինը: Երեխաները դեռ փոքր են ու հավանաբար լավ էլ չեն գիտակցում, թե ինչ է կատարվում, այնինչ կնոջ կորացած մեջքը անուժություն է հաղորդում տեսարանին: Փոքրիկ տղան հոր շորերն է հագել, հենվել դագաղին, իսկ աղջիկը գրկել է այն, որ հանկարծ չտեղաշարժվի, չընկնի… Որբացած ընտանիքին միակ ուղեկցողը սև թափառական շունն է…
Պերովը սոցիալական թեմաներին շատ է անդրադարձել, և այդ բոլոր ստեղծագործությունների մեջ անթաքույց ողբերգություն կա, մռայլություն… Նրանք բոլորը Վասիլի Պերովի ժամանակակիցներն էին, գյուղացիները, հարևանները, բոլորը` ռուս մարդիկ:
Այսօր այս ստեղծագործությունը գտնվում է Տրետյակովյան պատկերասրահում: Ինքը` Պերովը, կրկնօրինակել է իր այս կտավը, և կրկնօրինակը այժմ գտնվում է մեզ մոտ Հայաստանի ազգային պատկերասրահում:

Հայելապատկերված է Լազարևա Մարիայի Մանուշակագույն մատյանից http://laz-arev-a.livejournal.com

Ձեռնարկ մշակութաբանների համար

Մշակութաբանություն — Ենիկեևա Դ.

Բեռնել 380 KB

    Վերջերս համացանցի տարբեր լրատվականներում խոսվում էր այն մասին, որ Զվարթնոցի տաճարի հարևանությամբ գտնվող կարասները գողացվել են: Պատճառ էր հանդիսացել “Խոսքի իրավունք” միավորման անդամների ահազանգը: Սակայն առանց հետաքրքրվելու և պարզելու բուն պատճառները, լրատվականները շտապել էին երևույթը անվանել գողություն՝ այդ կերպ վարկաբեկելով Զվարթնոցի թանգարանի աշխատակիցներին:
Մինչդեռ սա այն դեպքը չէ, երբ հասարակության հետաքրքրվածությունը մշակութային կոթողների հանդեպ տեղին է լինում: Բանն այն է, որ կարասները «Պատմամշակութային արգելանոց թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայության» ՊՈԱԿ-ի հրամանով տեղափոխվել են վերականգնման և հիմա գտնվում են ռեստովրացիոն գործընթացի մեջ: Մոտ ժամանակներս կբացվի Զվարթնոցի թանգարանը, և կարասները՝ արդեն վերականգնված վիճակում կցուցադրվեն թանգարանում:
Կարասների համար անհանգստանալն տվյալ պահին զուր է, քանի որ վերականգնողական աշխատանքները կատարում է փորձառու ռեստովրատոր Տիգրան Զաքյանը, իսկ հետագայում էլ կարասներն ավելի ապահով վիճակում կցուցադրվեն թանգարանում և չեն մնա բաց երկնքի տակ:

Առաջիկա տոնի մասին

Ինչպես հասկացա շատերն են պատրաստվում Հելլոունի տոնին:
Շատ լավ:
Գովելի է երիտասարդների եռանդն ու ոգևորությունը, հետաքրքրվածությունը որևէ բանով:
Բայց ձեզանից որևէ մեկը ինչ-որ տեղ կարդացե՞լ է կամ գիտի՞, որ անգլիախոս երիտասարդները ամառային մի տաք ու գեղեցիկ օր դույլերով ջուր են վերցնում ու բակում ջրում իրար և տոնում Վարդավառը: Իսկ այն մասին գիտե՞ք, որ ընտանիքով նշում են Բարեկենդանը: Գիտե՞ք, որ մեր տոները բնավ չեն զիջում հելլոուիններին ու նման այլ տոներին, ավելին՝ առավել հետաքրքիր են ու գեղեցիկ: Կուզենայի իմանալ, թե Հելլոուինը տոնող երիտասարդներից քանի՞սը գիտեն, թե ինչպես են պատշաճ նշվում մեր ավանդական գեղեցիկ տոները: Ես դեմ չեմ Հելլոուինին, ինքնին շատ հետաքրքիր տոն է, բայց զարմանում եմ, թե ինչպես են հայ երիտասարդները մեծ խանդավառությամբ կոստյումներ փնտրում, տրամադրվում այդ տոնին:  Չէ՞ որ ուշադիր լինելու դեպքում հնարավոր չէ չնկատել, որ այդ տոնն իր մեջ կրում է կելտական հավատալիքներ ու պատկերացումներ… իսկ ինչպե՞ս են տեղավորվում կելտական հագուստի մեջ, որ ձևված չէ մեզ համար:
Չէի ասի, թե ես ինքնամոռաց ճիշտ ձևով նշում եմ մեր ազգային տոները: Անկեղծ եմ ասում՝ չէ: Բայց նաև գրկաբաց չեմ ընդունում այն, ինչը էթնիկ ինքնությանս մեջ տեղ չի զբաղեցնում:
21-րդ դարում սա անխուսափելի երևույթ է, որ նման է փափուկ բարձի:  Մեր գլխի տակ փափուկ բարձ են դնում, որ հետո ասեն. «Տեսե՛ք, դուք էլ եք մեր տոները նշում, ձեզ մոտ ընդունելի են մեր ապրանքանիշերը և առհասարակ մեր կենցաղը»: Ու մենք, որ արժեքային դաշտում կանգնած ենք սահող հողի վրա, պիտի շրջահայաց ու հաշվենկատ գտնվենք, որպեսզի ընտրողականության դեպքում տանուլ չտանք:
Միգուցե ծայրահեղական եմ մտածում այս հարցում, բայց ինձ ցավ է պատճառում այն, որ օտարն իր տոնն ու ծեսը ներկայացնում է մատչելի բոլորի համար, իսկ մեր հասարակության մեջ մեր ավանդական տոները պահպանում են մասնագետները, ազգագրագետները, ինչպես նաև մեկ-երկու ակտիվիստ: Կրողներ չկան…

Հայելապատկերված է Լազարևա Մարիայի «Մանուշակագույն մատյանից»  http://laz-arev-a.livejournal.com/

Ձեռնարկ մշակութաբանների համար

Պ. Գուրևիչ — Մշակութաբանություն (ռուսերեն լեզվով)

Բեռնել 3.65KB

Назад — предыдущие записи

ՎԻՃԱԿԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

  • 134,968 դիտում

ՎԱՐԿԱՆԻՇ

հեղինակ և խմբագիր` Լազարևա Մարիա

%d такие блоггеры, как: